Procesy psychiczne

Ciaśniejszy zakres zjawisk wychowawczych powstaje dopiero w sposób sztuczny poniekąd i to zarówno w praktyce, jak i w teorii. W sensie zdobywania pewnej wiedzy i sprawności człowiek rzeczywiście uczy się przez całe życie. Podobnie jego postawa wobec, świata, jego uczucia i pragnienia ulegają ciągłemu przetwarzaniu. Ale życie społeczeństw kulturalnych zorganizowane jest w ten sposób, iż w pewnych okresach rozwoju człowieka dokonuje się świadomie i celowo pewnego rodzaju kumulacja i jak gdyby kondensacja tych procesów, oparta na swoistej sztuce. I to są właśnie te warunki, które stwarzają zjawiska wychowawcze w ściślejszym tego słowa znaczeniu, te, które ma się przede wszystkim na myśli, mówiąc o wychowaniu człowieka. Jasne jest, że w tej skondensowanej formie są one też najwdzięczniejszym przedmiotem nauki. Tym się też tłumaczy, iż psychologia wychowawcza i pedagogika interesują się głównie tymi zjawiskami. Nie zmienia to jednak faktu pokrewieństwa zjawisk sztucznie wyselekcjonowanych z ich pierwowzorami rozsianymi w całym życiu psychicznym.